Η περιπέτεια της τεθλασμένης γραμμής

(… Γιατί η παραγωγή συναισθημάτων είναι το μόνο πραγματικό άθλημα που όταν γίνει άθλος έρχεται η κάθαρση…)

Η παρουσίαση της δουλειάς αυτής που ολοκληρώθηκε τα δύο τελευταία χρόνια, έχει ως στόχο να ανιχνεύσει τη στιγμιαία σύλληψη του ανθρώπινου σώματος εν κινήσει και την αναπαράστασή της με γραμμές.

Αναλύονται με γραμμές οι εικόνες;

Κατά τη γνώμη μου όχι. Οι εικόνες είναι αυτό που προσλαμβάνει διαρκώς το οπτικό νεύρο. Παρόλο που ποτέ δε σταματά, συνεχώς εκλαμβάνει νέες εικόνες, μετά, ανά διαστήματα τις συνθέτει. Τις αφομοιώνει και δημιουργεί sequences. Εκεί πάνω, τις αποτυπώνει.

Οι γραμμές που θα δείτε, προέρχονται από μια διαδικασία σύνθεσης εναλλασσόμενη με μια διαδικασία αφαίρεσης: Σύνθεση ως εικόνα, που από μόνη της έχει χαρακτηριστικά γνωρίσματα… Μετά όμως αφαίρεση. Από την εικόνα, με τα σχήματα, τα χρώματα και τον όγκο, προς τη απλή – άνευ πάχους - γραμμή, τις δύο διαστάσεις, την αφαίρεση κάθε εξάρτησης από τις τρεις διαστάσεις, το υλικό, τον όγκο, το πλήρες γενικά.

Ο Χάρης Σαββίδης είναι αρχιτέκτονας. Από πολύ μικρός ασχολήθηκε με διάφορες εκδοχές της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Η μουσική ως έναρξη διεργασιών σημαδεύει ακόμα τη ζωή του. Και ύστερα η φωτογραφία, μέσο αποτύπωσης που χρησιμοποιεί από 7 χρονών σχεδόν καθημερινά. Ακολούθησε η αρχιτεκτονική με το γραμμικό σχέδιο, τα όργανα, τα εξαρτήματα, τα computer. Ο σκοτεινός θάλαμος υπήρξε μια αλλιώτικη διεργασία, μια τέχνη από μόνος του. Η ζωγραφική ως ένα μέσο αποτύπωσης αισθήσεων. Μετά η χαρακτική ως ένας σκοτεινός θάλαμος της ζωγραφικής. Και τώρα οι μονοκονδυλιές του autocad. Όλα λειτούργησαν και έχουν αξία ως μέσο αποτύπωσης της αίσθησης της στιγμής, της sequences που άφησε ένα στίγμα.

Χορός και Ψυχή

Η παραπάνω σειρά αποδίδει στιγμιότυπα χορού. Προέρχονται από αντίστοιχες προσωπικές μου φωτογραφίες παράστασης των μπαλέτων του 20^ου αιώνα του Maurice Bejart, στο Παρίσι (το 1995) καθώς και άλλων πρωτοπόρων σχημάτων από την Ευρώπη και την Αμερική. Όμως ο χορός είναι η αφορμή και τα εν λόγω σχέδια ασχολούνται περισσότερο με το ανθρώπινο σώμα και την κίνηση.

Οι φωτογραφίες αυτές, αφού ψηφιοποιήθηκαν, αναλύθηκαν σε γραμμές-διανύσματα τα οποία επανασχεδιάστηκαν, μεταβλήθηκαν και οριστικοποιήθηκαν μέσω του αρχιτεκτονικού λογισμικού autocad. Από αυτό το πρόγραμμα προέκυψαν τα γραμμικά σχέδια τα οποία παρουσιάζονται εδώ. Πρόκειται για μία μέθοδο cad (computer-aided design) με το συγκεκριμένο λογισμικό που δεν γνωρίζουμε να έχει χρησιμοποιηθεί από άλλους εικαστικούς καλλιτέχνες.

Η ανθρώπινη φιγούρα, χάρη στην απαλοιφή φόντου, χρωμάτων, υλικών και οποιουδήποτε άλλου εξωτερικού γνωρίσματος, εμφανίζεται στην πιο απλή της μορφή δίνοντας έτσι έμφαση μόνο σε αυτό που χαρακτηρίζει το συγκεκριμένο κάθε φορά instantané. Τα σώματα παρουσιάζονται απαλλαγμένα (κατά το δυνατό) από οποιαδήποτε ξένα στοιχεία. Το μόνο που μετρά είναι η δυναμική τους στάση και η αποτύπωση μιας στιγμής κίνησης.

Τα στιγμιότυπα αυτά αποδόθηκαν με μια νέα τεχνική επικόλλησης σχεδίων κομμένων σε ταινία επάνω σε πλεξιγκλάς καθώς και σε έντυπη μορφή βιβλίου – λευκώματος, σε κείμενο του Paul Valery και μετάφραση της Μελισσάνθης με επιμέλεια των εκδόσεων Διάττων και τη φροντίδα του Νίκου Βοζίκη.

Για μια πόλη, το 1988

I Πάτρα

Τι να σου δώσω απ’ την Ελλάδα;

ένα κλαδάκι μιας ελιάς

ή ένα ματωμένο χέρι μιας τριανταφυλλιάς;

Τι να σου χαρίσω από τον κόσμο;

ένα μαντήλι αλμυρό

ή ένα φως μέσα στη νύχτα που ο

Ποιητής έχει φωτίσει;

Τι να σου χαρίσω από μένα;

μια φέτα ήλιο των χεριών μου

ή μια πικρία μέσα από το μάτια σου;

ΙΙ Πόλη

Κι αν τα φώτα της σκάλας

χάραξαν οδό μέσα στην έρημο,

κι αν η πύλη της Πόλης

δε σε οδήγησε

εκεί που ήθελες

θυμήσου τις νύχτες και τη

θάλασσα

θυμήσου το φεγγάρι και τα φώτα

και μην αφήσεις την αντίπερα όχθη

να κατακλύσει το μυαλό σου

σαν κάτι άπιαστο

που σ’ άφησε

ΙΙΙ Το Ωδείο

Κι αν το ωδείο στέκει σαν ναυάγιο

πάνω σε κόσμους και σε τόπους άλλους

δεν έχεις τίποτε άλλο να αισθανθείς

όλη σου η ποίηση

όλη σου η τόλμη

στάθηκαν εκεί

που αρχίζουν άψητα τα τούβλα

και

τα ψημένα πρόσωπα της μοναξιάς σου

Δεν το επεδίωξες

Έτσι σου ήρθε

Το Θέλησες

κι έτσι σου έμεινε

ανάμνηση

IV Η Θάλασσα και η Νύχτα

Κι αν έχεις δει

δειλά – δειλά

να ξεπροβάλει

μέσα στη νύχτα η Ναύπακτος

Κι αν έχεις λησμονήσει,

μέσα στη νύχτα να δεις τον ίσκιο σου

δεν έχεις τίποτα να δεις ακόμα

όλη σου η όραση ναυάγησε

εκεί

που τα φώτα της πόλης

έδειξαν σημείο

μέσα στη θάλασσα

V Αδυναμία

Τι να σου προσφέρω

άρα

από μια έρημο

Τι να σου προσφέρω

από ένα σύνολο

κι είναι το ένα

πιο μεγάλο από τ’ άλλο

κι είναι το άλλο

πιο αγνό από το πρώτο

σήμερα, για τη μέρα της ποίησης, ξεθάβω ποιήματα... δικά μου όμως!

Απειλείται με κατεδάφιση το Ξενία «Τρίτων» της Άνδρου

Αναδημοσιεύουμε ένα σημαντικό άρθρο για τη σωτηρία ενός μνημείου της σύγχρονης ιστορίας μας. Συγχρόνως παρουσιάζουμε και την πρώτη παρουσίαση το 1959 του κτιρίου στο γερμανικό περιοδικό αρχιτεκτονικής BAUMEISTER από τον ίδιο τον Κωνσταντινίδη

Απειλείται με κατεδάφιση το Ξενία «Τρίτων» της Άνδρου
ΔΕΥΤΕΡΑ, 31 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2011 12:55 artnews.gr

Στο βωμό του λαϊκισμού δεσμεύτηκε να θυσιάσει το κτίριο του ξενοδοχείου «Τρίτων», ο νέος δήμαρχος του νησιού, κ. Γιάννης Γλυνός, με το πρόγραμμά του που δημοσιεύτηκε τον περασμένο Οκτώβριο. Το Ξενία «Τρίτων» ανεγέρθηκε το έτος 1958. Σχεδιάστηκε και φιλοτεχνήθηκε από τον αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη, ο οποίος έτυχε πανευρωπαϊκής αναγνώρισης για το σπουδαίο αρχιτεκτονικό του έργο. Το συγκεκριμένο κτίριο έχει ήδη χαρακτηρισθεί ως μνημείο σύγχρονης αρχιτεκτονικής. Εντούτοις ο νέος δήμαρχος Άνδρου φαίνεται να «αγνοεί» αυτό το γεγονός. Προφανώς γι’ αυτό υποσχέθηκε και δεσμεύτηκε για την…εξαφάνισή του, προκειμένου να ικανοποιηθούν ορισμένοι περίοικοι, οι οποίοι στη θέση του προτιμούν δημόσιο πάρκινγκ. Όταν αποπερατώθηκε το Ξενία «Τρίτων» το έτος 1958, οι τετράγωνες επιφάνειες που σχηματίσθηκαν στα δύο οριζόντια τμήματα της πρόσοψης χρωματίστηκαν εναλλάξ με χρώματα της γης. Δημιουργήθηκε έτσι μια οπτική εικόνα ανάλογη του Modrian. Μία κυβιστική μεγαλογραφία ορθώνονταν μπροστά στην παραλία που κοιτούσε προς το απέραντο γαλάζιο του Αιγαίου.
Η αισθητική της τοπικής κοινωνίας δεν μπόρεσε να συμφιλιωθεί μ’ αυτό το πρωτοποριακό έργο. Θεώρησε πως μια τέτοια αισθητική «αίρεση» διαταράσσει την καθιερωμένη παραδοσιακή νησιωτική αρχιτεκτονική. Όμως ο δημιουργός του τοποθέτησε το κτίριο με σεβασμό στον ευρύτερο χώρο, αφού δεν υπερέβη ούτε ως προς τον όγκο ούτε ως προς το ύψος την οικοδομική τάξη του παραδοσιακού οικισμού της χώρας της Άνδρου.
Όταν περί τα μέσα της δεκαετίας του 1970 χρειάστηκε συντήρηση της πρόσοψης, ο ΕΟΤ, προφανώς υπό την επιρροή πιέσεων, επέτρεψε να απαλειφθούν τα γήινα χρώματα και τη θέση τους να πάρουν το λευκό και το μπλε.
Μ’ αυτόν το χρωματικό «ακρωτηριασμό» αναδείχθηκε και η «εχθρότητα» προς τη σύγχρονη αρχιτεκτονική αντίληψη του δημιουργού του.
Θεωρώ ότι πριν «καταπιούν» οι μπουλντόζες του Δήμου Άνδρου, αυτό το εξαιρετικό έργο της σύγχρονης αρχιτεκτονικής, απαιτείται ισχυρή κινητοποίηση και αντίδραση για τη διάσωσή του και την αποκατάστασή του στην αρχική του μορφή. Μόνο έτσι μπορεί ίσως να αναχαιτισθεί ο λαϊκιστικός παροξυσμός που κυριαρχεί στην ελληνική κοινωνία τα τελευταία 40 έτη.

Αντώνης Μωραΐτης
Ζωγράφος-δημοσιογράφος

Γύρω από το νεκροταφεία του Καΐρου. Κάτι λίγο από μια συναρπαστική πρωτεύουσα!

Η πόλη του Καΐρου είναι η πιο συναρπαστική πρωτεύουσα της ευρύτερης περιοχής μας.

Σας δείχνω μερικές εικόνες από περιπλανήσεις μου εκεί κάτω και εσείς δοκιμάστε τις αισθήσεις σας. Η Πόλη αυτή ζει χίλιες ζωές. Μέσα στην ανέχεια που θα βιαστείτε να εντοπίσετε, υπάρχει πολύ ένταση και πολύ ενέργεια. Στη δική μας μη δυστυχία και μη ανέχεια, έχει λείψει κάθε είδος από αυτές...

Η ζωή βρίσκεται παντού γύρω. Τα μνημεία, δεν είναι μεμονωμένες εικόνες σε στυλ αθηναϊκού λόφου... Βρίσκονται μέσα στη ζωή.

Το ύπαιθρο και το κτισμένο, είναι μαζί. Η ζωή εκτυλίσσεται παντού χωρίς όρια. Ιδιωτικός και δημόσιος χώρος αυτοαναιρούνται.. Ο δρόμος μετατρέπεται εύκολα σε εμπορικό κατάστημα, κέντρο διασκέδασης, καφενείο, γκαράζ αυτοκινήτων ή κρεοπωλείο. Τα πάντα προκειμένου να εξυπηρετήσουν τη καθημερινότητα. Αν έπαιρνε κανείς την καθημερινότητα αυτή και προσπαθούσε να την οριοθετήσει σε πλαίσια δυτικής πολιτείας, τότε οι άνθρωποι μοιραία θα γίνονταν αμέσως πάμφτωχοι.

Τα παιδιά παίζουν, βολτάρουν, φορούν τις ποδιές τους - αν δεν έχουν άλλα ρούχα - και είναι πάντα χαμογελαστά!

Μικροπωλητής μπορεί να γίνεις εύκολα, αγοράζοντας και πουλώντας στο παρακάτω στενό το προϊόν ενός άλλου.

Τα περίφημα νεκροταφεία μέσα στα οποία χουν ζωντανοί είναι τεράστιες συνοικίες με ένα μέσο όρο ηλικίας που στη χώρα μας θα ζήλευε ο κάθε δήμος. Μένουν μέσα άνθρωποι όλων των τάξεων μέχρι ένα επίπεδο. Δεν είναι όλοι πάμφτωχοι! Και μένουν μέσα σε κτίρια όπου ο ένας τοίχος μπορεί να είναι του 17ου αιώνα και ο άλλος πρόσφατος...

Τα οικοδομικά υλικά, είναι ίδια με αυτά της Ελλάδας του '50. Με αυτά οι άνθρωποι χτίζουν χωρίς να απασχολούνται από καινοφανείς ανησυχίες περί αισθητικής ή με το τι μοιάζει, πως εντάσσεται στο δομημένο περιβάλλον και άλλες παρόμοιες περιπέτειες της πλήξης μας... Εκεί η κατασκευή είναι αναγκαιότητα. Η εξασφάλιση του φαγητού της μέρας, του νερού, των κουρελιών με τα οποία πολλές φορές ντύνονται οι ζωντανοί, είναι όλα αναγκαιότητες...

Και να και το ιερατικό σχολείο, μέσα στο τζαμί... Σας πειράζει που είναι εκκλησιαστικό και όχι κυβερνητικό; Εμένα μου φτάνει το ότι υπάρχει...

Και το χρώμα... Όσο πιο έντονο τόσο πιο χρωματιστή και η καθημερινότητα.

Έχω ταξιδέψει σε αυτή την Πόλη πολλές φορές, έχω περιπλανηθεί ατελείωτες ώρες μέσα στα στενά σοκάκια της χωρίς ποτέ να φτάσω στα όρια της. Δεν έχω πάρει από καμιά άλλη πόλη τόσο θάρρος και αυτοπεποίθηση, όσο αυτά που κέρδισα μέσα σε αυτά τα στενά, δίπλα σε αυτούς τους ανθρώπους. Να είναι καλά. Τους ευγνωμονώ!

Ο Δημήτρης Πικιώνης διδάσκει ακόμα

Όλο το διδακτορικό του Δοξιάδη επί του πλακόστρωτου. Πιστεύω πως οι ώρες που περνούσε ο Πικιώνης να συνδιάζει πέτρες πάνω στα καλντρίμια, ήταν από το σθένος με το οποίο υποστήριζε τις θεωρίες του Δοξιάδη για την αρχαία πολεοδομία και την οργάνωση των αρχιτεκτονικών συνόλων... Και εμένα ως φοιτητή πολύ με συνάρπαζαν τέτοιες ιδέες. Άλλωστε όταν έφυγα για το Παρίσι, ο καθηγητής μου στο σχέδιο Ζαχαράκης μου είχε προτείνει -και ήταν το πρώτο βιβλίο που αγόρασα στα γαλλικα- να διαβάσω τη χρυσή τομή του Ματίλα Γκίκα.
Το σπουδαίο με αυτά τα σχέδια - πλακόστρωτα των Klee - Πικιώνη είναι πως όλες οι πέτρες ήταν από την ανακύκλωση οικοδομικών υλικών της εποχής. Οι κατεδαφίσεις νεοκλασσικών ποτέ δεν βρήκαν από τότε καλύτερο αποδέκτη από τον Πικιώνη!

Αυτό που τώρα ξεχνάμε είναι πως ο Πικιώνης διαμόρφωσε και το περιβάλλον. Δεν είμαι σίγουρος ότι το σεβάστηκε όσο το λέμε σήμερα και το ξαναλέμε. Νομίζω πως απλά ήταν σίγουρος για αυτό που συνέθετε.

Οι εικόνες είναι τραβηγμένες από εμένα τον ίδιο, τέλη του 8ο, αρχές του 9ο, με μια

Canon NF-1 με την οποία κέρδιζα κάποια έξτρα χρήματα στο Παρίσι όπου σπούδαζα.

Μόλις είχε κυκλοφορήσει το βιβλίο της ΑΑ για τον Πικιώνη και όλοι οι καθηγητές της σχολής ζητούσαν να μάθουν για αυτόν. Έτσι φωτογράφιζα, τραβούσα slides και βεβαίως τύπωνα ασπρόμαυρες φωτογραφίες στη σχολή όπου όλα ήταν δωρεάν...

Ο Βασίλης στην Ά-λυκοι ιστορία του

Μια έκθεση του Βασίλη Παπατσαρούχα στο χώρο της οδού Καπλανών 5

του Χάρη Σαββίδη, αρχιτέκτονα dplg.

Με το Βασίλη γνωριζόμαστε εδώ και πέντε χρόνια. Παρακολουθώ τη δουλειά του γιατί μου αρέσει ο χώρος που προτείνει. Είναι ένας χώρος ολόκληρος, δικός του, μοναδικός.

Ο χώρος αυτός υπάρχει σε κάθε έργο του. Τα έργα έχουν χαρακτηριστικά μακέτας θεατρικής σκηνής. Είναι τα ίδια σκηνές θεάτρου. Αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι υπάρχει ιστορία. Μύθος, παραμύθι, διήγημα, υπάρχει πάντως ένα σενάριο.
Το σενάριο αυτό δεν το κατανοείς μέσα από τις εικόνες του Βασίλη, ακόμα και εάν τις δεις όλες μαζί ή προσπαθήσεις να τις βάλεις σε μία λογική σειρά. Υπάρχει μέσα από τα πρόσωπα που τα βλέπεις και τα ξαναβλέπεις. Δεν υπάρχει σε sequences αφήγησης γιατί απλά ο χώρος της κάθε εικόνας είναι διαφορετικός.

Ο χώρος γύρω από τα πρόσωπα έχει βάθος. Είναι τρισδιάστατος και αποτελεί όπως είπαμε και πάρα πάνω ένα είδος μακέτας. Θυμίζει τον χώρο στους σουρεαλιστικούς πίνακες του de Chirico. Σε κάνει δηλαδή να αναρωτιέσαι διαρκώς το γιατί της επιλογής και της θέσης των αντικειμένων. Δημιουργείται δε από τη θέση αυτών των αντικειμένων. Είναι ένας χώρος hors cadre ο οποίος όμως είναι απόλυτα κατανοητός γιατί συμβαίνει να εμπεριέχει αντικείμενα-εικόνες προσιτές και καθημερινές.
Ένας χάρακας, ένας διαβήτης, μία σφαίρα στέκονται μέσα και προσδιορίζουν τις τρεις διαστάσεις του. Έχουν τα ίδια μια επιφάνεια. Άλλοτε λεία, άλλοτε όμως δουλεμένη και παιδεμένη σαν από μόνη της να αποτελεί ένα μικρο-περιβάλλον, μια modenature. Αυτό είναι που δίνει μια λάθος κλίμακα στα έργα. Αν το πούμε διαφορετικά, αυτό είναι πολλές φορές που κάνει το χώρο να συμπυκνώνεται στα όρια μιας μακέτας. Είναι το ίδιο με μια μακέτα αρχιτεκτονικής όπου η ίδια η επιφάνεια του χαρτονιού προσδιορίζει μιαν άλλη κλίμακα.
Τα γράμματα είναι μορφές। Ενώ ο Βασίλης προσπαθεί να γράψει λέξεις και φράσεις, του ξεφεύγουν. Στο τέλος μένουν μόνο οι μορφές τους. Το εφεύρημα του A είναι χαρακτηριστικό στη λειτουργία του ως κεφάλι λύκου. Είναι το A-λυκο αρχέγονο της δουλειάς αυτής. Όμως ο θεατής ξεφεύγει. Κρατάει τα γράμματα και τις λέξεις ως μέρος του χώρου. Όχι ως νόημα, ούτε καν ως διήγηση της ιστορίας. Και καλύτερα βέβαια. Δεν θα ήταν ίδιες οι εικόνες που προτείνει ο Βασίλης αν η ιστορία απαιτούσε να την διηγηθούμε.

Τέλος φεύγοντας σου μένει μια αύρα από αυτά που είδες. Είναι ο συνδυασμός οικείων μορφών, ήρεμων χρωμάτων και νοσταλγίας. Από όλα, η νοσταλγία κατισχύει. Θα θέλαμε και εμείς να βρούμε μια ώρα που να ανατρέξουμε στις γνωστές μας ιστορίες, να μηδενίσουμε το χρόνο και να περιπλανηθούμε σαν να είμαστε μέσα σε αυτές. Και μάλλον αυτό είναι που πέτυχε ο Βασίλης: Να περιπλανηθεί μέσα στην ιστορία του, σαν να ήταν αυτός.